Historische steden, vestingplaatsen, kastelen, dorpen en bijzondere landschappen in Oost-Gelderland
Deze lijst is nadrukkelijk geen ranglijst. Dat een plaats niet in deze selectie staat, betekent niet dat die minder interessant is. Ook de andere dorpen, steden en buurtschappen in de Achterhoek en Liemers hebben hun eigen charme en bijzondere plekken. Het doel van deze selectie is vooral om verschillende kanten van de regio te laten zien.
Doesburg is een van de plaatsen in de regio waar je voor een bezoek echt tijd moet uittrekken. In de historische binnenstad wandel je langs monumentale koopmanshuizen, oude straatjes, hofjes en de grote Martinikerk. De geschiedenis van de voormalige Hanzestad is hier nog duidelijk zichtbaar in de bebouwing en de oude vestingstructuur. Tegelijkertijd is Doesburg geen openluchtmuseum: in de oude panden vind je winkels, galerieën, restaurants en cafés. Aan de rand van de stad liggen de IJssel en Oude IJssel, waardoor je een bezoek kunt uitbreiden met een wandeling langs het water of een fietstocht door het omliggende landschap.
Zutphen is een bestemming voor wie graag door een historische stad wandelt en onderweg steeds iets nieuws ontdekt. De binnenstad telt ruim 900 rijks- en gemeentelijke monumenten, van middeleeuwse kerken en stadspoorten tot koopmanshuizen en hofjes. Bijzonder is de Librije in de Walburgiskerk, een middeleeuwse kettingbibliotheek die nog steeds op haar oorspronkelijke plek te bezoeken is. Je kunt de stad bovendien van boven bekijken vanaf de Wijnhuistoren en langs de Berkel wandelen. Met musea, winkels, restaurants en terrassen is Zutphen bovendien een complete bestemming waarbij je gemakkelijk een hele dag kunt vullen.
's-Heerenberg is interessant omdat je hier een historisch stadje kunt combineren met een bezoek aan een van de belangrijkste kastelen van de regio. Huis Bergh ligt direct aan de rand van het stadje en heeft een geschiedenis die teruggaat tot de middeleeuwen. Na een bezoek aan het kasteel kun je verder wandelen naar het Montferland, waar het landschap sterk verandert. Het Bergherbos ligt op de stuwwal en heeft daardoor hoogteverschillen die je in grote delen van de Achterhoek niet tegenkomt. Juist die combinatie van kasteel, geschiedenis, stadje en heuvelachtig bos maakt 's-Heerenberg interessant voor een dagbezoek.
Winterswijk is vooral bijzonder vanwege het landschap rond de plaats. Het Nationaal Landschap Winterswijk bestaat uit een kleinschalig coulisselandschap met akkers, weilanden, houtwallen, bossen, beekjes en karakteristieke boerderijen en landgoederen. Het gebied is daardoor veel afwisselender dan een doorsnee agrarisch landschap. Bij Ratum komt bovendien een bijzondere geologische geschiedenis aan de oppervlakte in de steengroeve, waar zeer oude aardlagen zichtbaar zijn. Wie Winterswijk bezoekt, doet er daarom goed aan niet alleen het centrum te bekijken, maar juist de fiets of wandelschoenen mee te nemen en het buitengebied in te trekken.
Vorden is een van de beste plaatsen in de regio voor een tocht langs kastelen en landgoederen. Rond het dorp liggen acht kastelen, verspreid over een landschap met bossen, lanen, weilanden en oude landgoederen. Daardoor is Vorden vooral interessant als startpunt voor een fiets- of wandeltocht. Je hoeft hier niet van één bezienswaardigheid naar de volgende te rijden: de route tussen de kastelen is juist onderdeel van de ervaring. Het dorp zelf vormt daarbij een prettig begin- en eindpunt voor een dag in het buitengebied.
Groenlo is de plaats om de militaire geschiedenis van de Achterhoek te beleven. De voormalige vestingstad werd in de Tachtigjarige Oorlog zwaar bevochten en delen van de vestingstructuur zijn nog herkenbaar in en rond de stad. Wandel door het centrum en langs de grachten en vestingwerken en je begrijpt beter waarom Groenlo juist op deze plek is ontstaan. De geschiedenis is hier bovendien niet alleen terug te vinden in een museum, maar vormt onderdeel van de stad zelf. Dat maakt Groenlo interessant voor bezoekers die historische plaatsen willen ontdekken zonder een groot museumcomplex te hoeven bezoeken.
Bronkhorst is klein, maar daardoor juist bijzonder. Het oude stadje kun je gemakkelijk te voet bekijken en de historische bebouwing ligt dicht bij elkaar. Je loopt hier door smalle straatjes langs oude huizen en ervaart een schaal die heel anders is dan in Doesburg of Zutphen. De ligging maakt het bezoek bovendien interessant voor fietsers: vanaf Bronkhorst kun je verder langs de IJssel en door het landelijke gebied van de Achterhoek. Het is daarom vooral een plek om rustig rond te wandelen, iets te drinken en daarna het omliggende landschap in te gaan.
Lochem heeft een combinatie die je niet overal in de Achterhoek vindt: een historisch centrum met direct daarachter een heuvelachtig landschap. Vanuit de stad bereik je de Lochemse Berg, met bossen en wandelpaden, terwijl ook de Berkel en verschillende landgoederen in de omgeving liggen. Daardoor kun je een bezoek aan het centrum eenvoudig combineren met een wandeling of fietstocht. De Lochemse Berg geeft het gebied bovendien een ander karakter dan het overwegend vlakkere landschap elders in de Achterhoek.
Ruurlo heeft een bijzondere bestemming die je niet alleen vanwege het gebouw zelf bezoekt. In Kasteel Ruurlo is Museum MORE gevestigd, waar het werk van Carel Willink centraal staat. Het kasteel dateert in oorsprong uit de veertiende eeuw en in het huidige gebouw zijn verschillende eeuwen bouwgeschiedenis zichtbaar. Rond het kasteel ligt een park met de Oranjerie en vanuit Ruurlo begint een bosrijke omgeving waar je kunt wandelen en fietsen. Daardoor kun je een bezoek aan het museum combineren met het kasteelpark en het landschap rond het dorp.
Bredevoort is een voormalige vestingstad waar de kleine schaal juist een belangrijke kwaliteit is. Wandel door het historische centrum en langs de overgebleven sporen van de vesting en ontdek de straten waar de geschiedenis nog goed herkenbaar is. Bredevoort heeft daarnaast een eigen identiteit als boekenstad, met antiquariaten en activiteiten rond boeken. Je kunt een bezoek daarom rustig combineren met een wandeling door het stadje en vervolgens per fiets verder het landschap rond Aalten en de Duitse grens in.
Zeddam is vooral interessant door de ligging aan het Montferland. Vanuit het dorp ben je snel in het Bergherbos en het heuvelachtige landschap van de Montferlandse stuwwal. In en rond Zeddam zijn bovendien historische gebouwen en de oude molen bewaard gebleven. Daarmee is het een goede bestemming voor wie een dorpsbezoek wil combineren met wandelen in een landschap met hoogteverschil. Vooral de overgang van de bebouwde omgeving naar het bos maakt Zeddam aantrekkelijk als vertrekpunt voor een tocht door Montferland.
Tolkamer geeft je een heel ander beeld van de regio dan de historische plaatsen van de Achterhoek. Hier staat de Rijn centraal. Vanaf de kade kijk je uit over de rivier en de passerende scheepvaart, terwijl het gebied rond de Bijland direct aansluit op het dorp. Je kunt er wandelen langs het water, fietsen over de dijken en het landschap van het Gelders Eiland ontdekken. Tolkamer is daarmee vooral aantrekkelijk voor bezoekers die de rivier, scheepvaart en het open Liemerse landschap willen ervaren. Het nabijgelegen Lobith vormt daarbij geen aparte bestemming, maar kan tijdens hetzelfde bezoek worden meegenomen.
Giesbeek is de aangewezen plaats in deze lijst voor een dag aan het water. Aan de rand van het dorp ligt recreatiegebied Rhederlaag, met zandstranden en mogelijkheden voor zwemmen, varen en andere vormen van watersport. Het gebied ligt bovendien aan de IJssel, waardoor het niet alleen een bestemming voor strandliefhebbers is. Je kunt het water combineren met fietsen langs de rivier en door het omliggende landschap. Daarmee vertegenwoordigt Giesbeek een vorm van recreatie die je in de historische Achterhoekse plaatsen nauwelijks vindt.
Pannerden ligt in een landschap dat sterk wordt bepaald door de Rijn en het Pannerdensch Kanaal. Ten zuiden en oosten van het dorp liggen de Rijnstrangen, een bijzonder gebied van oude rivierlopen, moeras, water en uiterwaarden. Het gebied is belangrijk voor vogels en andere natuur en geeft fietsers en wandelaars een heel andere ervaring dan het besloten coulisselandschap van de Achterhoek. Pannerden is daarom vooral interessant als uitvalspunt voor wie de natuur en het rivierenlandschap van de Liemers wil ontdekken.
Dinxperlo heeft een bijzondere ligging die je als bezoeker daadwerkelijk kunt beleven. Direct aan de andere kant van de grens ligt het Duitse Suderwick en beide plaatsen vormen in veel opzichten één grensgebied. Je kunt hier tijdens een wandeling van Nederland naar Duitsland lopen zonder dat je een lange reis hoeft te maken. De grens is daardoor geen abstracte lijn op een kaart, maar onderdeel van het dagelijks straatbeeld. Combineer het bezoek met een fietstocht door het oostelijke Achterhoekse landschap en je hebt een bestemming die anders is dan de historische stadjes verder westelijk in de regio.
Borculo is sterk verbonden met de Berkel. De rivier loopt dwars door het historische stadje en bepaalt een groot deel van de sfeer. Je kunt langs het water wandelen, het centrum bekijken en de Berkel vanaf het water beleven met een Berkelzomp. In en rond Borculo zijn daarnaast verschillende musea en bezienswaardigheden te vinden. De combinatie van rivier, historie en het omliggende landelijke landschap maakt Borculo vooral geschikt voor een rustig dagje uit of als tussenstop tijdens een fietstocht langs de Berkel.
Laag-Keppel is klein, maar de ligging maakt het bijzonder. Kasteel Keppel ligt op een eiland tussen twee takken van de Oude IJssel en wordt omgeven door een groen landgoed. De rivier, het kasteel en het omliggende landschap liggen hier zo dicht bij elkaar dat je tijdens een wandeling of fietstocht steeds een ander beeld krijgt. Laag-Keppel is geen plaats waar je een hele dag aan bezienswaardigheden afwerkt, maar juist een plek waar je een uur of enkele uren rustig kunt rondkijken en vervolgens verder het Achterhoekse landschap in kunt.
Aalten is vooral interessant als je het oostelijke Achterhoekse landschap wilt ontdekken. Vanuit het dorp ben je snel in het buitengebied met oude boerderijen, essen, houtwallen, beekjes en groene wegen richting de Duitse grens. Het dorp vormt bovendien een goede uitvalsbasis voor een combinatie met Bredevoort en het grensgebied. Wie Aalten bezoekt, doet er daarom goed aan niet alleen het centrum te bekijken, maar ook de fiets te pakken en het landschap rondom de plaats in te gaan.
Doetinchem is anders dan de historische stadjes in deze lijst. Het centrum is grotendeels na de Tweede Wereldoorlog opnieuw opgebouwd, waardoor je hier niet naartoe gaat voor een middeleeuwse binnenstad. De aantrekkingskracht ligt in de combinatie van stadsleven en het landschap eromheen. Je vindt er winkels, restaurants en culturele voorzieningen, terwijl de Oude IJssel en het groene buitengebied dichtbij liggen. Vanuit Doetinchem kun je bovendien verder naar Kasteel Slangenburg en de bossen ten oosten van de stad.
Zevenaar is een goede plaats om de Liemers vanaf de stad te ontdekken. De geschiedenis van de streek is hier zichtbaar in het centrum en bij bijzondere plekken zoals de Panoven, waar het verleden van de baksteenindustrie wordt bewaard. Tegelijkertijd ligt buiten de stad een landschap van rivieren, dijken en natuurgebieden. Zevenaar is daardoor vooral interessant voor bezoekers die cultuur en geschiedenis willen combineren met een fietstocht door de Liemers.
Deze twintig plaatsen vormen geen ranglijst waarbij de ene plaats automatisch beter is dan de andere. De Achterhoek en Liemers zijn juist bijzonder door de grote verschillen binnen de regio. De ene plaats trekt bezoekers met historische gebouwen en vestingwerken, een andere met kastelen, natuur, rivieren, waterrecreatie, grensbeleving of een karakteristiek landschap.
Ook de plaatsen die niet in deze selectie staan, hebben hun eigen charme en kunnen voor een bepaald type bezoeker juist bijzonder interessant zijn. Deze lijst is daarom bedoeld als een selectie van twintig plaatsen die ieder op hun eigen manier een goede reden geven om de Achterhoek en Liemers te ontdekken.
Wil je meer plaatsen ontdekken? Bekijk dan ook de afzonderlijke plaatsen in de Achterhoek en Liemers.